रुस-युक्रेन युद्ध : कसरी चलिरहेको छ अमेरिका कनेक्सन ?

काठमाडौं । युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले अमेरिकाको आग्रहमा रोकिएका आक्रमण फेरि सुरु गर्ने बताएपछि तनाव बढेको छ । यता, रुसले युक्रेनमाथि आफ्नो तेल प्रशोधन केन्द्रमा आक्रमण गरेको आरोप लगाइरहेको
 छ । 
जेलेन्स्कीले रुसले युक्रेनको ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण जारी राखेकाले आफूले तीन दिनका लागि मात्र रुसी तेल प्रशोधन केन्द्रमाथिका आक्रमण रोकेको बताएका थिए । ‘अब अति भयो,’ उनले (फाइनान्सियल टाइम्स) सँग भनेका छन् ।

जेलेन्स्कीले रुसी आक्रमणसम्बन्धी गुप्तचर सूचना आदानप्रदान बन्द गरेर अमेरिकाले किएभलाई आक्रमण पूर्ण रूपमा रोक्न दबाब दिएको आरोप पनि लगाए । रुसबाट डिजेल आयात गर्ने सम्झौता भएपछि अमेरिकाले यस्तो दबाब दिएको उनको भनाइ छ । युक्रेनी सेनाले प्रयोग गर्दै आएको स्टारलिंक स्याटेलाइट सेवामा लगाइएको प्रतिबन्ध पनि जानाजानी गरिएको उनले आरोप लगाए ।

यसैबीच, क्रेमलिनले बिहीबार बिहानै किएभले मस्कोको दक्षिणमा रहेको एउटा तेल प्रशोधन केन्द्रमा ‘ठूलो स्तरको आक्रमण गर्ने प्रयास गरेको’ बताएको छ ।

रुसको रक्षा मन्त्रालयका अनुसार चारवटा क्षेप्यास्त्र र दर्जनौँ ड्रोनलाई बीचमै रोकिएको थियो । ती क्षेप्यास्त्र र ड्रोनका खसेका अवशेषका कारण रियाजानस्थित तेल प्रशोधन केन्द्रमा आगलागी भएको थियो । यता जेलेन्स्कीले पछिल्लो २४ घण्टामा युक्रेनका दर्जनौँ सहर रुसी आक्रमणको निशानामा परेको बताएका छन् ।

यसअघि उनले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आइतबार घोषणा गरेको तथाकथित ‘ऊर्जा युद्धविराम’ पालना गर्न रुस पनि सहमत भए आफूले त्यसलाई स्वीकार गर्ने बताएका थिए ।

तर प्रस्ताव सार्वजनिक भएको केही घण्टामै रुसले त्यसलाई बेवास्ता गरेको जेलेन्स्कीको आरोप छ । रुसी आक्रमणका कारण लाखौँ युक्रेनी नागरिक विद्युत् सेवाबाट वञ्चित भएको उनले बताएका छन् । क्रेमलिनले भने उक्त युद्धविराममा आफू सहमत भएको कहिल्यै जनाएको थिएन ।

बुधबार राति पियर्स मोर्गनसँगको अन्तर्वार्तामा अमेरिकाले आफ्नो सहयोगका महत्त्वपूर्ण पक्ष फिर्ता लिएको देखिएपछि आफूलाई अमेरिकाले धोका दिएको महसुस भएको हो भन्ने प्रश्नमा जेलेन्स्कीले सहमति जनाएका थिए ।

युक्रेनी राष्ट्रपतिले एफटीसँग कुरा गर्दै अमेरिकी अधिकारीहरूले युक्रेनी अधिकारीलाई ‘यदि तपाईंहरूले आक्रमण रोक्नुभएन भने हामी गुप्तचर सूचना रोक्नेछौँ’ भनेको बताए ।

रुसी हवाई आक्रमणको पूर्वचेतावनी दिन अमेरिकाले उपलब्ध गराउने गुप्तचर सूचनामा युक्रेनी सेना निर्भर छ । यस्तो सूचनाले युक्रेनलाई हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली सक्रिय पार्न र रुसी आक्रमण सफल हुने सम्भावना कम गर्न मद्दत गर्छ । त्यस्तै, युक्रेनले युद्धका क्रममा ड्रोन सञ्चालन गर्न र आफ्नो आकाशको रक्षा गर्न स्टारलिंक इन्टरनेट सेवा प्रयोग गर्दै आएको छ ।

मंगलबार स्टारलिंकको इन्टरनेट जडान कायम राख्दै ड्रोन उडाउन सकिने गतिमा अप्रत्याशित सीमा लगाइएपछि यसलाई प्राविधिक त्रुटिका रूपमा हेरिएको थियो । तर स्टारलिंकको स्वामित्व रहेको कम्पनी स्पेसएक्सका मालिक एलन मस्कले प्राविधिक समस्या भएको अस्वीकार गर्दै यसमा ट्रम्प प्रशासनको भूमिका हुन सक्ने संकेत गरेका थिए । ट्रम्पले भने गुप्तचर सूचना आदानप्रदान रोकिएको आरोप अस्वीकार गरेका छन् ।

‘यो प्राविधिक समस्या थिएन, यो इच्छाको कुरा थियो,’ जेलेन्स्कीले एफटीसँग भने ।

युक्रेनको रक्षा मन्त्रालयका स्रोतहरूले बिहीबार बिहान बीबीसीलाई बताएअनुसार स्टारलिंकको सैन्य प्रयोजनका लागि तयार गरिएको संस्करण ‘स्टारसिल्ड’ को ‘चलिरहेको अवस्थामा सञ्चालन’ सुविधा पुनः बहाल गरिएको छ ।

यद्यपि, हिजो लगाइएका प्रतिबन्धका कारण र त्यसको परिस्थितिबारे स्पष्ट जानकारी जुटाउने काम अझै भइरहेको उनीहरूले बताएका छन् ।

युक्रेनको ड्रोन निगरानी एकाइमा कार्यरत नियो नामका सैनिकले बीबीसी रेडियो ४ को ‘टुडे’ कार्यक्रममा स्टारलिंक नेटवर्कमा जानाजानी प्रतिबन्ध लगाइएको भए त्यसलाई ‘धोका’ मानिने बताएका छन् ।

बुधबार लन्डन भ्रमणका क्रममा जेलेन्स्कीले एफटीसँग कुरा गरेका थिए । उक्त भ्रमणमा उनले प्रधानमन्त्रीको कार्यालय डाउनिङ स्ट्रिटमा बेलायती प्रधानमन्त्री एन्डी बर्नहमसँग पनि भेट गरेका थिए । बर्नहमले युक्रेनलाई हलुका बहुउद्देश्यीय क्षेप्यास्त्रको आपूर्ति छिटो गरिने घोषणा गरेका थिए ।

युरोपेली नेताहरूले पनि जेलेन्स्कीलाई समर्थन गरेका छन् । यस विषयले बिहीबार पछि ब्रसेल्समा हुने उनीहरूको शिखर सम्मेलनमा प्रमुख स्थान पाउने अपेक्षा गरिएको छ ।

जेलेन्स्कीले अब अमेरिकाले प्याट्रियट हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीका थप क्षेप्यास्त्र उपलब्ध गराएमा मात्रै रुसको तेल पूर्वाधारमाथिका आक्रमण रोक्ने बताएका छन् । किएभका अनुसार रुसी युद्ध अभियानका लागि आवश्यक आम्दानी जुटाउने प्रमुख स्रोत भएकाले तेल प्रशोधन केन्द्रमाथिका आक्रमण महत्त्वपूर्ण छन् ।

इरान युद्धका कारण अमेरिकी हतियारको भण्डारमा दबाब बढेपछि युक्रेनले अमेरिकामा निर्मित हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीका क्षेप्यास्त्रको अभाव भोगिरहेको छ ।

पछिल्लो समयभन्दा कडा अभिव्यक्ति दिँदै जेलेन्स्कीले अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पको निरंकुश नेताहरूप्रति झुकाव रहेको बताएका छन् । उनले रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनजस्ता नेताप्रति ट्रम्पको विशेष निकटता रहेको संकेत गरेका हुन् ।

पछिल्लो एक साताका घटनालाई हेर्दा अमेरिका र युक्रेनबीचको सम्बन्ध सुधार्ने जिम्मेवारी आफ्नो नभएको जेलेन्स्कीले बताए । ‘हामीले कुनै सम्बन्ध बिगारेका छैनौँ,’ उनले भने ।

यसअघि पनि दुई नेताबीच तनाव उत्पन्न भएको थियो । गत वर्ष ह्वाइट हाउस फर्किएपछि ट्रम्प र जेलेन्स्कीबीच ओभल अफिसमा चर्काचर्की भएको थियो । त्यस क्रममा ट्रम्पले शान्ति सम्झौता हुन नसक्नुको मुख्य अवरोध जेलेन्स्की नै भएको संकेत गरेका थिए ।

त्यसयता जेलेन्स्कीले कूटनीतिक रूपमा सावधानीपूर्वक अघि बढ्दै अमेरिकाको मध्यस्थतामा हुने सम्झौताप्रति सकारात्मक देखिने प्रयास गरेका छन् । तर कुनै पनि शान्ति सम्झौताका सर्त न्यायोचित हुनुपर्नेमा उनले जोड दिँदै आएका छन् ।

यद्यपि, गत साता रुस र अमेरिकाबीच ३ लाख टन डिजेल अमेरिकी बजार तथा विश्व बजारमा उपलब्ध गराउने विषयमा भएको सम्झौताको उनले आलोचना गरेका छन् । उनका अनुसार अमेरिकाले यस्तो सम्झौतामार्फत रुसको युद्ध अभियानमा लगानी गरिरहेको छ ।

इरान युद्धका कारण बढेको इन्धनको मूल्य घटाउने ट्रम्पको पछिल्लो प्रयासका रूपमा उक्त सम्झौतालाई हेरिएको छ । मध्यावधि निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा अमेरिकामा इन्धनको मूल्य घटाउने दबाब ट्रम्पमाथि छ ।

इरान युद्धका कारण पेट्रोल र विशेषगरी डिजेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढेको छ । यसले अमेरिकी जनतामाझ ट्रम्पको लोकप्रियतामा नकारात्मक असर पारेको छ ।

जेलेन्स्कीले एफटीसँग भने, ‘अब प्रश्न के हुनेछ भने अर्को सम्झौता कहिले हुन्छरु त्यो ग्याससम्बन्धी हुन सक्छ । निश्चित रूपमा ग्यासकै विषय हुनेछ ।’

रुसले युक्रेनमाथि आक्रमण जारी राखिरहेको अवस्थामा अमेरिकाले आफ्नो सहयोगमा गरेको कटौती संयोग मात्र नभएको जेलेन्स्कीले संकेत गरेका छन् ।

युक्रेनी अधिकारीहरूले स्टारलिंकको इन्टरनेट अपलिङ्कमा गति सीमा लागू गर्नुअघि आफूहरूलाई कुनै जानकारी नदिइएको बताएका छन् । स्टारलिंकको भगिनी सेवा स्टारसिल्ड अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयसँगको सम्झौताअन्तर्गत युक्रेनलाई उपलब्ध गराइएको छ ।

यसैबीच, युक्रेनका स्थानीय अधिकारीहरूले पछिल्लो २४ घण्टामा देशभर कम्तीमा १३ जनाको मृत्यु भएको बताएका छन् । जेलेन्स्कीले रुसी आक्रमणलाई ‘निरन्तर’ र ठूलो स्तरको भनेका छन् । उनका अनुसार दर्जनौँ सहर र समुदायलाई लक्षित गरी ८५० भन्दा बढी ड्रोन प्रहार गरिएको थियो ।

मध्य युक्रेनको किरोभोहराद क्षेत्रमा मात्रै कम्तीमा तीन जनाको मृत्यु भएको स्थानीय अधिकारीहरूले बताएका छन् । सन् २०२२ मा रुसले पूर्ण स्तरको आक्रमण सुरु गरेयताकै सबैभन्दा ठूलो आक्रमण उक्त क्षेत्रमा भएको उनीहरूको भनाइ छ । त्यहाँ १० घण्टासम्म चलेको आक्रमणमा करिब ३६० ड्रोन प्रहार गरिएको थियो ।

डोनेत्स्क, खेर्सन र भोलिन क्षेत्रमा पनि मानिसहरूको मृत्यु भएको खबर आएको छ ।

‘रुसले जानाजानी यी आक्रमण तीव्र बनाएको स्पष्ट छ । उसले प्रतिबन्ध खुकुलो पारिएको अवस्थाको फाइदा उठाइरहेको छ र युक्रेनमाथि दबाब दिने प्रयास भइरहेको देखिरहेको छ,’ जेलेन्स्कीले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन् ।